نبشتانک: آرچن بلوچ
سال 2026 پر بوتگ، ءُ من سوب مندی ءُ تاوانی آنی ھساب کنگءِ تہا جیڑگایاں کہ ما 60 ملیون گیش بلوچءَ چنچو ببا داتگ ءُ چنچو کٹ اتگ؟
بلوچ راجی جنزءِ تہی چلنجزانی باروا من سک دیر انت جزم بوتگاں کہ نبشہ بکناں، بلے فیس بوکی پوسٹانی تہا من کم کما کسانوکیں نبشتانکانی دروشمءَ وتی ٹوک دیما آورتگ انت۔ من ہمے مارگایاں کہ ہمے چیلنجزانی کہ بلوچ راج دیم پہ دیم انت، اشاں دیما بیاراں، من وھدے بازیں سیاسی تنطیماں چاراں ہمے ماراں گشے اشاں وتی ورکرانی زھن چو تریاقءَ واب ترینتگنت، ھنچو متمئن انت گشے سجہیں کار ٹہتگ انت۔ که ھچ sense of urgency نیست کہ بلوچ چونیں انسانی جیڑہاں گوں دیم په دیم اِنت۔
یک نیمگے انسانی حقانی پہریز دومی نیمگا مزاحمت، ہر دوئیں پڑاں چیلنجز دیما اتکگ انت۔ سیمی نیمگا مئے دمگءِ جیوپالٹکس معروضی جاور ہم زوت بدل بوان انت۔۔ بلے مئے اپروچ، مئے سیاست، مئے مزاھمت درس نو آ نتیجگا ڈلیور کنگا نہ انت، کہ ما امید کرتگ ات۔ مئے واک داریں اگدہ دار Status Qou ءَ بدلیءِ نامءَ نہ زانت۔ ہما پیشی کوہنیں اپروچ و پالیسیز ءُ بھانگ یکوی مئے سرا ڈول انت۔
عسکری میدانءَ جنگانی رپک پہک بدل بوتگ انت۔، ڈرون ٹکنولوجی دیم دارگءِ بلوچءِ گورا چوشیں سلاھے نیست کہ آئی دیما داشت بکنت، پدا بلوچ مزاھمت چوشیں علاقے ہم گپت نہ کرتگ کہ آ اودا وت سلاہ سازی کرت بکنت۔ پدا بلوچ جنز پہکا ڈنی مڈی آنی مھتاجیگ انت۔ سیاسی، مالی ءُ ٹکنولوجی ھوالہا چوشیں indigenous چیزے بلوچ جنزءَ دیما نہ اورتگ کہ آئی سرا جنزءِ بنیاد مھکم ببنت۔۔
بلوچ آجوئی جنزءَ ودار انت کہ یک ہنچشیں انٹلکچلول ءُ رھدربرے چه آزمانءَ ایربئیت گوں وتی بے ریائیں زانت کاریءَ مئے رھشونیءَ بکنت۔۔
دومی نیمگا اگن کسے نشان بد انت کہ راجی جنز چوشیں جیڑہاں دیم پہ دیم انت گڈا گشنت ورنا یا مھلوک دلپروش بیت، ھالانکہ ہمے چلنجز آیانی وتی جندءِ پیدا کرتگیں انت۔
بیست و شش سال انت، مئے جھدءَ تنی وہدی چوشیں منانوکے generate نہ کتگ کہ یک ملکے یا یک قومے بلوچ انسانی حقانی سپورٹءَ بکنت، بلوچ آجوئی جنزءِ منگ و سپورٹ وتی جاھءَ! چہ دنیاءِ نیمگا بلوچ جنزءِ بابتءَ ھچ نہ گشگ بزانت ہمیش انت کہ جنزءِ امید ءُ potentiality بابتءَ دنیا trust deficit پیش دارگا اِنت۔ پدا دنیا منڈیت ہم چارگ لوٹیت، مئے قومی تحریکءَ قومی نمائندگیءِ منڈیٹ ہم نیست انت۔ البت ہرچ پارٹیءَ وتی ورکرانی منڈیٹ ھست انت۔ پدا دنیا وا چوناھا چوشیں شنگ و شانگیں راجانی تجربہاں گوستگ۔
چوناھا فری بلوچستان مومنٹ ءُ بی این ایم ہرچ پروٹسٹ کن انت۔ سوشل میڈیاءِ تہا انسانی حقانی بابتءَ رپورٹانی ھچ کمی نیست۔ بی این ایمءِ ڈپلوماٹس بریگیڈز ہر وھد گوں بریٹش، میان استمان ءُ ایندگہ ادارہاں نمائندگاں گیڈ اِنت۔ بلے ھچ پہ ھچ، باید چہ اے سرگرمی آں، پروٹسٹاں زوراکءِ سرا یک اثرے وا دور بداتیں، زوراکءِ زوراکی کم بوتیں، بلے چا ءُ گنتر وتی پالیسی ءُ زوراکیاں گیشتر کنگا انت۔۔۔ ھنوں لاٹ ءَ لاٹ بلوچ زالبولٰیں زھگانی برگ پہ بلوچ جنزءِ واکداراں یک تچکیں پیغام ئے۔ ’’ترا مِنت شست اِنت‘‘ْ بلوچ زالبولانانی چست کنگ ءُ برگ گار کنگ یک پیگام ئے کہ تئی انسانی حقانی جنزءِ بشمول ’’تمامیں جزیات‘‘ انسانی حقانی تنظیمانی لشکر ھچ اثرئے نہ دارانت۔ گشنت کہ ہرچ نادارہیءَ پنڈول الاج کرت نہ کنت۔
سالانی سال گوز انت جنزءَ راجی ادارہ نیست۔ نا عسکری ادارہ جوڑ کرتگ نا انصاف و جواب دہی جوڑ کنگ بوتگ، نا متبادل ریاستی ادارہے، بزاں نمائندہ قومی کونسلے جوڑ بوت کرتگ کہ چہ آئیا یک مورل اتھارٹی ئے جنریٹ بوتنت۔ مورل اتھارٹی وتی جاگہ، نو وا جنزءَ وتی اندرءَ ہرچ پڑا سیاسی ءُ عسکری conflict پیدا کرتگ۔ کم کمءَ کسانیں جیڑہ مزن بووان انت۔ دیم پہ دلگرانی و جیڑہاں روان انت۔
چہ مستریں جیڑہاں یک جیڑہے ہمیش انت کہ بلوچ تنظیم یکے دومیگ سرا بروسہ کنگا نہ انت۔۔ تہی رابطہ ءُ رھوت گوں یکے دومیگا نیست، ہر یکے دومیگا شک سرا چارگا انت، اجارہ داریت ترسءَ۔۔۔ یک چوشیں وت ماں وتی عھدنامہے نیست کہ درست قول بند ببنت، پاکستان یا ایران ، چہ ہر دوکان اگن یکیءِ بام جورکاں بدنت گڈا اے تنظیم ءُ پارٹی آنی ’’اجارہ داریتءِ پروگرام‘‘ بلوچستانءَ سومالیہ یا یمن یا عراق یا سوریا یا افغانستانءَ الم گنتر کنت۔
پاکستان نہ لوٹیت کہ بلوچ جنزءِ تہا instensity یا ترندی بئیت، تہ دنیاءِ دلگوش گوں بلوچ جیڑہا گور ببیت۔ پاکستانءِ پریشر یا سیکیورٹی پالیسی ہمیش انت کہ بلوچءِ attrition war دراج کش ببیت تانکہ نفسیاتی حوالہ مھلوک بیزار ببیت۔ اشی نشانی ہم زاھر انت۔ مھرنگ ءُ آئی ہمراھانی بندیگی ءُ بے اثرانی ھشکیں تچ و تاچ کانفرنس ویبنار درست بے اثر انت۔ مھلوک نو بلوچ زالبونالی بیگواہ کنگا نوdesensitized بوتگ۔ ہر زوراکی سگگ (برداشت)ءِ یک روٹین ئے جوڑ بوتگ۔ چوشیں سیاسی قیادت ئے ہم نیست کہ آ پہ انٹرنیشنل کمیونٹیءَ قابل بیت تہ رھوتے کرت بکن انت۔
بلوچ آجوئی پسندیں ھیومن ریسورس (انسانی وسائل) ملک ببیت یا درملک، تقسیم بوتگ، اے بھر و بانگیں باسکاں چوشیں زورئے مان نیست کہ عسکری میدان ببیت یا سیاسی میدان ہردو جاہاں بے سوبیءِ بلاہیں دیھ مئے دیما مک انت، آ دگہ گپ ئے گیرتی ایں بلوچ ورنا وتی ھونان جوشینگا انت، زوراکءِ دیما چو کوہءَ ملک انت جنگ دئیگا انت۔ بلے لیڈرشپءِ بابتءَ منی سر پر نہ بیت۔۔ آیانی ٹارگٹ چی انت؟ْ
ہمے جیڑہ کہ من باز براں پیش کرتگ انت، چوشیں مردم من باز ڈیک وارتگ، آیانی ھیال منی نظر گیشتر stereotype
بوتگ انت، گیشتر گشتگ اش کہ ہرکس وتی کاراں بکنت، جنز وت دیما رؤت۔ بلے آجوئی جنزءِ وتی گٹ و گشاد بنت exigencies بنت۔ تچکا یک قومی سیاسی قیادت ئے تہینگ بوتنت، تچکا یک راجی مجلس ئے (Representative National Council) تچکا یک راجی آرمی ئے ٹہینگ بوتنت، تچکا، انصاف ءُ آمید گسءِ ادارگ ئے ٹہینگ بوتنت۔
بلے چو بووگا نہ اشتگ۔
ملکی آجوئیءِ زمہ واری یک ڈیفنسی دفاعی ڈوبہے، گڈا ملکی سیکیورٹیءِ سائنس چوشیں luxury ءِ اجازتءَ نہ دنت کہ کسے قومی قوتءَ پارٹی پرستی یا تنظیمی بنیادءَ بھر وبانگ بکنت۔ بلے مئے گورا سالانی سال گوز انت، پارٹی پرستی لعنت مارا یلہ کنگا تیار نہ انت۔ نو وھد اتکگ کہ پارٹی بنیادءِ جاہءَ باید قومی ادارہ ٹہینگ ببنت۔۔ ما درست وتی راجی آجوئی جنزءِ ضرورتانی دیما وتا تسلیم بکناں۔ ما راجی جنزءَ ڈکٹیٹ کرت نہ کناں، ما راجی جنزءِ ڈکٹیشنءَ باید گوش بداراں۔
گڈسرا کسانکیں گپ ئے، آجوئی پسندیں کلیں لیڈر و جھدکاراں پہ وت زندگیءِ کلیں وشی انگار کرتگ انت،۔ حیربیارمری، نواب براہمدگ بگٹی، ڈاکٹراللہ نظر ءُ بشیرزیبءُ ہزارانی حسابءَ ورناھ تکلیپیں زندگی گوازینگا انت۔۔۔۔۔ بس اے تکلیپیءَ ہم بکن انت گوں کہ وتا راجی جنزءِ گٹانی گشاد کنگءِ ھاترا وتی کسانیں اختلافاں یک کر بکن انت۔۔۔ آجوئی جنزءَ یک سر و یک شاہ بکن انت۔۔۔ جنز وتی سوبمندیءِ راہءَ وت درگیجیت۔۔۔
